Durf te dromen

Pepijn van der Weide

39 jaar

Amsterdam

Durf te dromen, staat er op het raam van hun kantoor in de Utrechtse binnenstad. Pepijn van der Weide, ondernemer en socioloog, is initiatiefnemer van Astare, uitzend- en adviesbureau in de zorg. Hij droomt van een wereld waarin voor iedereen iets te winnen is. Daarom werkt hij samen met zijn compagnons aan een bedrijf waar iedereen een rol kan hebben. Wat als we macht en controle nou eens inruilen voor vertrouwen en nieuwsgierigheid?

Pepijn groeide op in een antroposofisch gezin en ging naar de Vrije School. “Je werkt daar op blanco papier, zonder lijnen. Het idee is dat je je eigen vorm en richting aanbrengt” legt hij uit. Het is duidelijk dat hij erdoor is gevormd. Pepijn stelt veel vragen bij hoe dingen gaan, en dat is de basis geweest van Astare.

Vraagteken

“Een herinnering uit de tijd dat ik in het Pieter Baan Centrum werkte. Er kwam een nieuwe patiënt op de afdeling en die meneer stelde onmiddellijk veel vragen. Hij wilde bijvoorbeeld weten of hij vers fruit kon krijgen. En of er een alternatief was voor de synthetische lakens die hem waren gegeven. In de buitenwereld zou je denken; die jongen heeft smaak, maar de reactie van het personeel was: ‘hij moet een toontje lager zingen. Hij heeft nu al eisen!’ Dus als je gezond wil eten en goed wil slapen dan vinden we dat altijd heel normaal, behalve als je in de kliniek zit?”

Pepijn is geïnspireerd door het werk van Erving Goffman*, een socioloog die in de jaren 60 van de vorige eeuw onderzoek deed naar wat hij noemt ‘totale instituties’. Dat zijn psychiatrische ziekenhuizen, maar bijvoorbeeld ook gevangenissen, kloosters, kostscholen en kazernes. Goffman stelt dat een verblijf in een institutie als gevolg heeft dat mensen er hun identiteit verliezen en nog maar één rol hebben, die van ‘inmate’. En dat ze zich daarnaar moeten gaan gedragen om te kunnen overleven.

Nieuwsgierigheid en macht

“Ik werkte laatst op een afdeling in een kliniek. Het was vijf uur ’s ochtends en een vrouw zat al een poosje keihard tegen haar deur, die afgesloten was, te bonken. De nachtdienst was aan het bespreken hoe ze haar van de afdeling gingen verwijderen, ze vonden dat het zo niet kon. Wat mij opviel: er was geen moment waarop ze zich afvroegen wat die vrouw wakker hield. Waarom niet gewoon naar haar toe gaan, op de deur kloppen en die vraag stellen?”

In klinieken zit altijd macht; patiënten zijn afhankelijk van hulpverleners. De hulpverleners zijn in de positie dat ze ‘het’ weten en de patiënten in de rol dat ze gehoorzaam hun behandeling ondergaan. Patiënten en hulpverleners leven in twee gescheiden werelden, hebben hun eigen gangen door het gebouw en gaan zelfs naar aparte wc’s. Hulpverleners zitten in hun eigen ruimte en spreken met elkaar over patiënten. De patiënten hebben nauwelijks autonomie, ze zijn voor kleine dingen als een scheermesje en een plakje kaas afhankelijk.

“Daar wringt de schoen”, analyseert van der Weide; “veel mensen worden daar gefrustreerd van. En drie frustratie wordt vaak de kop ingedrukt omdat de kliniek niet gebaat is bij onrust. Ik denk daarom dat we radicaal moeten breken met die kunstmatige scheiding tussen hulpverleners en patiënten. Sommige klinieken zijn daar al mee aan het experimenteren en dat zijn zonder uitzondering parels.”

Inspraak en autonomie

In het traditioneel medische model weet de hulpverlener wat goed is voor de patiënt. Pepijn, zijn partners en het team van inmiddels 170 zorgprofessionals laten tijdens hun diensten in verschillende klinieken een ander geluid horen. Ze zoeken de aansluiting bij wat mensen al wél willen en weten, zijn op meerdere gebieden ondersteunend aan een proces van herstel en geven mensen tijd en ruimte om op hun eigen manier en in hun eigen tempo aan herstel te werken.

“Wat heel ondersteunend voor mensen kan zijn is een fijne omgeving. Bij Astare willen we iedereen die plek bieden, net zoals dat gebeurt bij Greyston Bakery*, één van onze grote voorbeelden. Dan kijken we daarna wel wat we gaan doen samen. Dat is volgens mij waar zorg over gaat. Je bent hier ook welkom als je geen succesverhaal te vertellen hebt, of als je even niet gezellig bent.

En ook als dat een tijdje duurt.”

 

  • Astare organiseert ook lezingen en andere activiteiten waar je je kan laten inspireren en andere mensen kan ontmoeten. Meer over Astare en contact: astare.nl
  • Erving Goffman schreef in de jaren ’60 en ’70 van de vorige eeuw meerdere boeken over dit thema. Een vertaling van zijn werk is bijvoorbeeld ‘Gestichten’, verkrijgbaar bij bol.com.
  • Greyston Bakery werd in 1982 opgericht door Roshi Bernie Glassman in een New Yorkse wijk waar veel werkloosheid, criminaliteit en armoede was. Iedereen mocht er komen werken, je geschiedenis of verhaal deed er niet toe. Glassman zei; wij huren hier geen mensen in om koekjes te bakken, we bakken hier koekjes om mensen in te huren. Greyston is een voorbeeld van een zeer succesvolle sociale onderneming. Meer informatie vind je op hun website: greyston.com.
Share Button

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *